İlim Köşesi

Karaborsacılık ve stokçuluk caiz midir?

Karaborsacılık ve stokçuluk ile ilgili,Ma’mer b. Abdullah el-Adevî (r.a) şöyle rivayet eder: “Resûlullah’ın (sallallahualeyhivesellem):

”Günaha batıp gidenlerden başkası stokçuluk yapmaz.” buyurduğunu işittim.
(Müslim, nr. 1605; Ebû Davud, 3447; Tirmizî, nr. 1267; Ibn Mâce, nr. 2154)

İbn Ömer (r.anhümâ) rivayet ediyor: Nebî (sallallahualeyhivesellem) buyurdular ki:

”Kim karaborsacılık yapmak için halkın ihtiyaç duyduğu gıda maddelerini kırk gün saklarsa o, Allah’tan uzak, Allah da ondan uzak olur,”
(Ahmed, el-Müsned, 2/33; Heysemî, ez-Zevâid, 4/100)

Karaborsacılık ve stokçuluk

Ömer b. Hattâb’ın rivayet ettiğine göre Resûlullah (sallallahualeyhivesellem) şöyle buyurdu:

“(İnsanların ihtiyaçlarını karşılamak için) dışardan mal, yiyecek getiren (câlib) Allah katından rızıklandırılmış, bereketli kimsedir. Stokçuluk yapan ise lânetlenmiştir (ilahi rahmetten uzaktır).
(Ibn Mâce, nr. 2153; Dârimî, es-Sünen, nr. 2544; Hâkim, el-Müstedrek, 2/11)

Hadiste ifade edildiği üzere dışardan mal getiren, insanların ihtiyaçları karşılansın diye başka beldelerden mal, yiyecek vs. toplayıp kendi beldesine getiren ve burada satan kimsedir. Bu kimse Allah’ın kendisini rızıklandırdığı, bereketini ihsan ettiği kimsedir. Çünkü müslümanların hayır dualarını alır. Stokçu, karaborsacı ise satın aldığı malları bekleterek insanlara zarar verir.

Şa‘bî (rah) anlatıyor: Adamın biri çocuğunu çalışması için bir işe vermek istiyordu. Bunun için Resûlullah (sallallahualeyhivesellem) ile istişare etti. Resûlullah (sallallahualeyhivesellem) bu adama şu tavsiyede bulundu:

”Çocuğunu zahire satanların yanına verme! Kasapların ve kefen satıcılarının yanında da çalıştırma. Buğday satıcıların yanına verme, çünkü bir kulun Allah Teâlâ’nın karşısına zina yapmış veya içki içmiş olarak çıkması, insanları mahrum etmek, onlara eziyet vermek suretiyle kırk gün mal stoklamış olarak Allah’ın huzuruna varmasından daha iyidir.”

Kasaplara gelince, onlar hayvan kese kese kalplerinden merhamet duygusu kalkar. Kefen satıcıları ise her gün birisinin ölmesini ister. Hâlbuki ümmetimden bir kişinin dünyaya gelmesi bana dünyadan ve içindeki tüm şeylerden daha sevimlidir.
(Beyhakî, es-Sünenü’l-Kübrâ, 6/127; Ibn hacer, el-Metâlibü’I-Âliye, 1/379)

Karaborsaya Giren Durumlar

İhtikâr yani karaborsacılık, kişinin bir malı kendi bölgesinden satın alıp onu stoklaması(stoklamak) ve halkın o mala ihtiyacı olduğu halde onu satmamasıdır. İşte yasaklanan karaborsacılık budur. Fakat bu, yiyecek türü şeyleri ekip biçmek suretiyle ya da başka bir beldeden ithal etmek suretiyle elde ederse, bu karaborsacılık sayılmaz. Ancak insanların o mala ihtiyaçları varsa, en faziletli olanı, mal sahibinin onları satmasıdır. Mal sahibi ille de mallarını satmamakta diretirse, kötü niyetli oluşundan ve müslümanlara karşı acımasız oluşundan dolayı günahkâr sayılır. Bu durumda kişi mallarını satması için zorlanır, ancak yine de diretirse bu sefer cezalandırılır. Malı için herhangi sınırlayıcı bir fiyat konulmaz; sadece diğer tüccarların sattığı fiyattan satması istenir. (Fakat bu fiyat, piyasadaki rayiç fiyatın çok üstünde olmamalıdır.)

Bu hususta Resûlullah (sallallahualeyhivesellem) şöyle buyururlar:

“Ben fiyat tespitinde, ayarlamasında bulunmam; fiyat ayarlayan Allah’tır.”
 (Tirmizî, nr. 1314; Ebû Davud, 3451; Ibn Mâce, nr. 2200)
Enes’ten (r.a) rivayete göre, şöyle demiştir: Resûlullah’ın (sallallahualeyhivesellem) zamanında fiyatlar yükseldi. Bunun üzerine, “Ey Allah’ın Resûlü! Fiyatlara sınır koy, fiyatlar çok yükseldi” dediler. Resûlullah (sallallahualeyhivesellem), “Fiyatları ayarlayan Allah’tır, genişletip çok çok veren Allah’tır. Rızık veren Allah’tır. Daraltıp kıtlık getiren Allah’tır. Ben, üzerimde hiç kimsenin olmadığı halde Allah’a kavuşmayı istiyorum” buyurdu.)

Bu manada rivayet edilen bir başka hadiste buyrulur ki:

”Pahalılık ve zenginlik Allah’ın askerlerinden iki askerdir. Bunlardan birinin adı ‘arzu’, diğerininki ise ‘korkutmadır. Allah Teâlâ bir malın ucuzlamasını dilediğinde mala karşı insanların kalbine bu korkuyu verir. Onlar da ellerindeki malları çıkarırlar, böylece ucuzluk oluşur. Yine Allah Teâlâ bir malın pahalanmasını dilediği zaman, insanların kalbinde mala karşı bu arzuyu yerleştirir. Onlar da mallarını ellerinden çıkarmak istemezler. (böylelikle pahalılığı neden olurlar)
(Deylemî, Müsnedü’l-Firdevs, nr. 4312; Hatîb-i Bağdâdî, Târîhu Bağdâd, 850/)

Karaborsacılık ve stokçuluk caiz midir?, konusu için kaynak alınan eser;
[Ebü’l – Leys es-Semerkandî (Tenbîhül Gâfılîn) Gafletten Uyanış – Tercüme Muhammed Taha ]

Yorum Yap